VIỆN THẦN KINH

Đã chuyển địa chỉ: Bệnh viện Ngoại Thần kinh Quốc tế - International Neurosurgery Hospital

65A Lũy Bán Bích, phường Tân Thới Hòa, quận Tân Phú, TP HCM

VỀ BỆNH PARKINSON

Bệnh Parkinson là gì?

Bệnh Parkinson là một bệnh của não. Bệnh xuất hiện khi có một số tế bào thần kinh nằm ở một phần của não (gọi là chất đen) bị chết hoặc bị mất khả năng hoạt động. Thông thường, những tế bào này sản sinh ra một chất, gọi là dopamin. Chất dopamin này làm cho các cơ bắp của cơ thể hoạt động phối hợp với nhau trơn tru nhịp nhàng.  Nếu như khoảng 80% tế bào thần kinh sản sinh ra dopamin bị hỏng, thì sẽ xuất hiện các triệu chứng của bệnh Parkinson.

Bệnh Parkinson biểu hiện như thế nào?

Nếu như sự sản sinh ra dopamin ở trong não bị suy giảm, thì sẽ xuất hiện các triệu chứng của bệnh Parkinson. Các biểu hiện chính của bệnh này là:

• Run: thường là run khi nghỉ, tần số run khoảng 3-5 lần trong 1 giây, đôi khi run bàn tay và các ngón giống như người đang vê thuốc lá. Khi cử động thì run lại giảm đi. Run có thể ở tay, cả tay lẫn chân, có thể run cả cằm và run môi.
• Cử động chậm chạp, khó khởi động một động tác, làm việc nhà và vệ sinh cá nhân cũng rất chậm chạp. Bệnh nhân khó xoay trở người, khi đi cũng như khi đứng, khi nằm.
• Cứng đờ: khi người ngoài tìm cách co hoặc duỗi tay hay chân của người bệnh, sẽ có cảm giác nặng và khó, giống như bẻ một ống chì hay một hay xoay một bánh xe răng cưa vậy.
• Khó giữ thăng bằng, bệnh nhân dễ bị té và dễ bị chấn thương.

Các dấu hiệu khác của bệnh Parkinson có thể là:

• Chữ viết nhỏ và khó đọc
• Nét mặt đờ đẫn ít biểu cảm
• Bước đi kéo lết chân, dáng đi lưng còng xuống.
• Nói tiếng nhỏ khó nghe
• Trầm cảm

Những ai có thể bị bệnh Parkinson?

Parkinson là một trong những bệnh thoái hóa thần kinh hay gặp nhất. Cả đàn ông lẫn đàn bà đều có nguy cơ bị mắc bệnh Parkinson ngang nhau. Tuy nhiên đàn ông có vẻ như bị nhiều hơn đàn bà một chút. Người ta không thấy có khác biệt gì về vị trí xã hội, chủng tộc, điều kiện kinh tế, hay vùng miền địa lý. Ở Mỹ, người ta ước lượng mỗi năm có khoảng 60 ngàn bệnh nhân mới bị bệnh, tổng cộng hiện tại có khoảng 1,5 triệu người Mỹ mắc bệnh. Ở Việt Nam hiện vẫn chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng rất nhiều người không biết mình bị mắc bệnh, và con cháu vẫn tưởng là biểu hiện của tuổi già nên không đưa đi khám bệnh, hoặc đi khám không đúng chuyên khoa. Đa số mắc bệnh ở tuổi trên 65 tuổi, nhưng cũng có tới 15% mắc bệnh khi chưa tới 50 tuổi. Rất hiếm gặp Parkinson dạng di truyền, nó chỉ chiếm chưa đầy 5% các trường hợp bị bệnh Parkinson.

Chẩn đoán bệnh Parkinson bằng cách nào?

Lúc mới mắc bệnh, chẩn đóan đúng được bệnh Parkinson không phải là dễ. Cho tới nay vẫn không có phương pháp chụp hình hay thử máu nào giúp chẩn đóan chắc chắn được bệnh Parkinson, dù là ở Châu Âu hay Mỹ. Bác sỹ chỉ có thể chẩn đoán được sau khi đã khám xét kỹ lưỡng. Nhưng cũng có thể phải cho bệnh nhân được chụp hình với phương pháp hiện đại như chụp cộng hưởng từ (MRI) và thử máu, nhằm mục đích loại trừ những bệnh khác có biểu hiện gần giống với bệnh Parkinson.  Những người nghi bị bệnh Parkinson nên được khám và theo dõi ở các bác sỹ thần kinh có chuyên môn sâu về loại bệnh này.

Gần đây, người ta dùng phương pháp chụp cắt lớp phát xạ positron (gọi tắt là PET) và chụp cắt lớp điện toán phát xạ photon đơn (gọi tắt là SPECT), nhằm tìm hiểu và theo dõi quá trình suy giảm dopamin ở não. Nhưng những phương pháp này cũng không giúp chẩn đóan chắc chắn được bệnh

Bệnh Parkinson điều trị như thế nào ?

Có rất nhiều loại thuốc khác nhau giúp giảm bớt triệu chứng của bệnh Parkinson. Bởi vì đa số các triệu chứng của bệnh là do thiếu hụt chất dopamin, nên người ta đã chế ra các thuốc nhằm thay thế cho dopamin, hoặc bắt chước tác dụng của dopamin trên não. Các thuốc này làm giảm run, giảm cứng đờ và chậm chạp do bệnh Parkinson gây ra. Gần đây người ta còn nghiên cứu một số thuốc mới nhằm làm chậm quá trình bệnh lại. Việc dùng thuốc không chữa tiệt căn được bệnh, nhưng giúp cải thiện chất lượng cuộc sống rất nhiều, nhiều người bệnh có thể duy trì cuộc sống và công việc gần bình thường nhờ thuốc.

Thuốc chính yếu được dùng cho bệnh Parkinson là levodopa, với các tên thường dùng ở Việt Nam là Madopar, Syndopa, Sinemet… Những thuốc này rất hiệu quả cho bệnh, nhất là trong 3-5 năm đầu, người ta gọi là tuần trăng mật của thuốc. Tuy nhiên dùng liều cao và kéo dài có thể có vài biến chứng muộn về sau, như loạn vận động, ảo giác, hiện tượng tác dụng thuốc trở nên thất thường. Vì vậy trong giai đoạn bệnh nhẹ người ta cố gắng dùng loại thuốc khác, và về sau cũng phối hợp thuốc với nhau, đó là các thuốc như pramipexole, ropinirole. Ngoài ra còn có nhiều thuốc khác nữa, như apomorphine, bromocriptine, pergolide, rasagiline, selegiline, entacapone, tolcapone, amantadine ….

Phẫu thuật có giá trị gì trong chữa bệnh Parkinson?

Phẫu thuật có thể giúp làm giảm đỡ bệnh, nhưng cũng không thể chữa tiệt căn. Ngoài ra, đây là phẫu thuật liên quan tới não, nên cũng có một số nguy cơ nhất định. Vì vậy đừng vội phẫu thuật não, nếu chưa thử dùng đúng thuốc, đủ liều và đúng cách. Chỉ khi đã cố gắng dùng thuốc mà vẫn thất bại, thì mới tính đến phẫu thuật. 

Phẫu thuật hay dùng nhất là phương pháp kích thích não sâu (gọi tắt là DBS). Ngoài ra còn phương pháp phá hủy một số nhân của não. Chỉ định phẫu thuật thường là Parkinson nửa người, không có suy giảm trí nhớ, không quá già (trên 70 tuổi). Phẫu thuật thường để chữa run.

Ngoài thuốc men và phẫu thuật, người bệnh nên làm gì ?

Nên tập thể dục tích cực. Những người có nếp sống càng ỳ trệ và ít vận động, thì bệnh càng nặng hơn. Nên ăn nhiều rau và trái cây. Không kiêng ăn thịt cá nhưng đừng ăn quá nhiều thịt trong một bữa.

Xem thêm: kiến thức cơ bản và một số câu hỏi thông thường về bệnh Parkinson